PHQ-15 Bedensel Belirti Ölçeği

PHQ-15 nedir, neyi ölçer?

PHQ-15 (Patient Health Questionnaire-15), son dört haftada on beş yaygın bedensel yakınmanın sizi ne kadar rahatsız ettiğini soran kısa bir ölçektir. Maddeler ağrıları (baş, sırt, göğüs, eklem, mide), kalp ve solunumla ilgili yakınmaları (çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi, bayılma), sindirim yakınmalarını, cinsel yaşamla ilgili sorunları, yorgunluğu ve uyku sorunlarını kapsar.

Ölçek bedensel belirti yükünü ölçer; yani yakınmalarınızın gündelik hayatınızda ne kadar yer tuttuğunu gösterir. Toplam puan 0 ile 30 arasında değişir.

Bedensel yakınmalar ruh sağlığıyla nasıl ilişkili?

Kaygı ve depresyon çoğu zaman önce bedende hissedilir. Sürekli baş ağrısı, mide yakınmaları, çarpıntı ve tükenmeyen bir yorgunluk; kişiyi haklı olarak önce dahiliye, kardiyoloji ya da nöroloji kapısına götürür. Tetkiklerde bir şey çıkmadığında yakınmaların "kafadan" olduğu söylenir ki bu hem yanlış hem incitici bir ifadedir: ağrı gerçektir, yalnızca kaynağı farklıdır.

Bu ölçeğin amacı da yakınmalarınızı geçersiz kılmak değil, yüklerini görünür kılmaktır. Yüksek bir puan "hastalığınız yok" demez; "bu kadar yakınmayla yaşıyorsunuz, bu tek başına ele alınmayı hak ediyor" der.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 (Hiç rahatsız etmedi), 1 (Biraz rahatsız etti) ya da 2 (Çok rahatsız etti) olarak puanlanır ve on beş maddenin toplamı alınır. Dördüncü madde ölçeğin özgün formunda yalnızca kadınlara sorulur ve erkeklerde boş bırakılır; bu sayfada boş bırakılamadığı için erkeklerin "Hiç rahatsız etmedi" işaretlemesi gerekir, bu da özgün formdaki boş bırakmayla aynı puanı verir.

Önce hangi hekime gitmeliyim?

Sıralama önemlidir: bedensel yakınmalarda ilk adım her zaman bir hekimdir. Tiroid sorunları, kansızlık, vitamin eksiklikleri, uyku apnesi, kalp ritim bozuklukları ve bazı ilaçların yan etkileri bu ölçekteki maddelerin birçoğunu üretebilir ve bunların taranması gerekir.

Bedensel bir neden bulunmadığında ya da bulunan neden yakınmaların tamamını açıklamadığında, bir ruh sağlığı değerlendirmesi anlamlı hâle gelir. Bu iki yol birbirinin alternatifi değildir; çoğu zaman birlikte yürür.

Sonucum yüksek çıktı, ne yapmalıyım?

10 ve üzeri puanlarda, hekim değerlendirmesinin ardından bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek yardımcı olabilir. Bedensel belirtilerle giden kaygı ve depresyon tablolarında psikoterapi, yakınmaların hem şiddetini hem de günlük hayatı ne kadar kısıtladığını azaltabilir. Uyku düzeni ve düzenli hareket de belirti yükünü hafifletir.

Yakınmalarınız arasında göğüs ağrısı, bayılma ya da yeni başlayan nefes darlığı varsa bunları ertelemeyin; öncelikle bir hekime başvurun.

Puan aralıkları

Puan	Düzey	Ne anlama geliyor?
0–4	Minimal	Bedensel yakınmalarınız çok az görünüyor. Tek bir yakınma sizi çok zorluyorsa bu ölçek onu tek başına yansıtmayabilir; o durumda önce bir hekime başvurun.
5–9	Hafif	Bu düzeydeki yakınmalar yaygındır. Sürüyorsa önce bedensel nedenlerin bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.
10–14	Orta	Bedensel yakınmalar stres, kaygı ve depresyonla birlikte gidebiliyor; ama önce bedensel nedenlerin dışlanması gerekir. Hekim değerlendirmesinin ardından bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek yardımcı olabilir.
15–30	Yüksek	Bu düzeydeki yakınmalar günlük hayatı belirgin biçimde zorlaştırır. Önce bir hekime başvurun; bedensel bir neden bulunmadığında ya da yakınmalar sürdüğünde ruh sağlığı değerlendirmesi de önerilir.

Sıkça sorulan sorular

PHQ-15 neyi ölçer?

PHQ-15, son dört haftada on beş yaygın bedensel yakınmanın sizi ne kadar rahatsız ettiğini sorar. Toplam puan 0 ile 30 arasındadır ve bedensel belirti yükü hakkında fikir verir.

Yüksek puan hastalığım olduğu anlamına mı gelir?

Hayır. Ölçek belirtilerin yükünü gösterir, nedenini söylemez. Bedensel yakınmaların altında tıbbi bir neden olabilir; bu yüzden ilk adım her zaman bir hekime başvurmaktır.

Bedensel yakınmalar ruh sağlığıyla ilgili olabilir mi?

Olabilir. Kaygı ve depresyon; baş ağrısı, çarpıntı, mide yakınmaları ve yorgunluk gibi bedensel belirtilerle ortaya çıkabiliyor. Ama bu ancak bedensel nedenler değerlendirildikten sonra düşünülmesi gereken bir ihtimaldir.

Erkeğim, 4. maddeyi nasıl yanıtlamalıyım?

Özgün formda o madde yalnızca kadınlara sorulur ve erkeklerde boş bırakılır. Burada seçeneksiz bırakılamadığı için "Hiç rahatsız etmedi" işaretlemeniz gerekir; bu da özgün formdaki boş bırakmayla aynı puanı (0) verir.

Yanıtlarım kaydediliyor mu?

Hayır. Yanıtlarınız ve puanınız yalnız kendi cihazınızda, tarayıcınızda hesaplanır; sunucumuza gönderilmez ve kaydedilmez.

Kaynak

PHQ-15, Pfizer Inc.’in sağladığı eğitim ödeneğiyle Robert L. Spitzer, Janet B. W. Williams, Kurt Kroenke ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir. Formun alt bilgisine göre çoğaltmak, çevirmek, göstermek ya da dağıtmak için izin gerekmez.

Bu sayfadaki bilgi genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa 112 Acil’i arayın.