Travma Sonrası Stres Ön Tarama Ölçeği

PC-PTSD-5 nedir?

PC-PTSD-5, travmatik bir olayın ardından gelişen belirtileri tarayan beş soruluk kısa bir araçtır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde, yani aile hekimliği gibi ortamlarda hızlı bir ön eleme yapmak için geliştirilmiştir. Amacı tanı koymak değil, ayrıntılı bir değerlendirmenin gerekip gerekmediğini göstermektir.

Ölçek, travma sonrası stres bozukluğunun dört ana belirti alanını ve suçluluk boyutunu kapsar: olayın istemsizce zihne gelmesi, kaçınma, aşırı uyarılmışlık ve duygusal kopukluk.

Travma nedir, ne değildir?

Burada "travma" derken kastedilen, kişinin ölüm, ciddi yaralanma ya da cinsel saldırıyla doğrudan karşılaştığı, tanık olduğu ya da çok yakınının başına geldiğini öğrendiği olaylardır: ciddi bir kaza, yangın, deprem gibi bir afet, fiziksel ya da cinsel saldırı, savaş, bir ölüme tanık olmak, bir yakının ani ve beklenmedik kaybı.

Zorlu ama bu tanıma girmeyen yaşantılar — ağır bir ayrılık, işten çıkarılma, uzun süreli stres — gerçek acı verir ve destek almayı hak eder; ancak bu ölçek onları ölçmek için geliştirilmemiştir. Böyle bir olay yaşamadıysanız buradan çıkan puan anlamlı olmaz.

Nasıl puanlanır?

Her soruya "evet" yanıtı 1 puandır, "hayır" 0. Beş sorunun toplamı 0 ile 5 arasındadır. Ölçeği geliştirenler 3 ve üzeri puanı olumlu tarama kabul eder: bu, travmaya bağlı belirtilerin bir uzman tarafından ayrıntılı değerlendirilmesinin anlamlı olduğunu gösterir.

Özgün formda sorulardan önce "Hayatınızda böyle bir olay yaşadınız mı?" diye sorulur ve yanıt hayırsa tarama orada biter. Bu sayfada o koşul yönergede belirtiliyor.

Belirtiler ne zaman başlar, ne kadar sürer?

Belirtiler çoğu zaman olaydan sonraki ilk haftalarda ortaya çıkar, ama aylar hatta yıllar sonra da başlayabilir. Olayın hemen ardından kâbus görmek, tetikte olmak ve olayı tekrar tekrar düşünmek beklenen bir tepkidir; bunlar çoğu kişide birkaç hafta içinde kendiliğinden hafifler.

Belirtiler bir aydan uzun sürüyor, işinizi, uykunuzu ya da ilişkilerinizi bozuyorsa değerlendirilmesi gerekir. Travma sonrası stres bozukluğu, üzerine çalışıldığında belirgin biçimde iyileşen bir tablodur; erken başvurmak süreci kısaltır.

Travma için hangi uzmana gitmeliyim?

Travma çalışmaları ağırlıklı olarak görüşmeyle yürütülür; bu alanda eğitim almış psikologlar travma odaklı terapi yaklaşımlarıyla çalışır. Uyku ciddi biçimde bozulduysa, kâbuslar her gece tekrarlıyorsa ya da belirtiler günlük hayatı çok zorluyorsa bir psikiyatri uzmanının değerlendirmesi de gerekebilir.

Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeyin: 112 Acil'i arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Puan aralıkları

Puan	Düzey	Ne anlama geliyor?
0–2	Olumsuz tarama	Bu, yaşadıklarınızın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Belirtiler zamanla artabilir ya da ölçeğin sormadığı biçimlerde ortaya çıkabilir. Zorlanıyorsanız yine de bir uzmanla görüşebilirsiniz.
3–5	Olumlu tarama	Ölçeği geliştirenler 3 ve üzeri yanıtı olumlu tarama kabul eder. Bu bir tanı değil; travmaya bağlı belirtilerin ayrıntılı değerlendirilmesinin anlamlı olduğunu gösterir. Bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmenizi öneririz.

Sıkça sorulan sorular

PC-PTSD-5 kaç puanda olumlu kabul edilir?

Beş sorudan 3 ya da daha fazlasına "evet" yanıtı olumlu tarama sayılır. Bu, travma sonrası stres bozukluğunun ayrıntılı değerlendirilmesinin anlamlı olduğunu gösterir; tanı koymaz.

Travmatik bir olay yaşamadıysam doldurabilir miyim?

Bu tarama, böyle bir olay yaşamış kişiler için geliştirilmiştir. Özgün formda önce "Hayatınızda böyle bir olay yaşadınız mı?" diye sorulur ve yanıt hayırsa tarama orada biter. Böyle bir olay yaşamadıysanız çıkan puan anlamlı olmaz.

Travma sonrası stres belirtileri nelerdir?

En sık görülenler: olayın istemsizce zihne gelmesi ya da kâbuslar, olayı hatırlatan şeylerden kaçınma, sürekli tetikte olma ve kolay irkilme, çevreden ve duygulardan kopma, suçluluk ve kendini veya başkalarını suçlama. Belirtiler olaydan aylar sonra da başlayabilir.

Travma için hangi uzmana gitmeliyim?

Travma çalışmaları ağırlıklı olarak görüşmeyle yürütülür ve bu alanda çalışan psikologlar tarafından yapılır. Uyku ciddi biçimde bozulduysa ya da belirtiler günlük hayatı çok zorluyorsa bir psikiyatri uzmanının değerlendirmesi de gerekebilir.

Yanıtlarım kaydediliyor mu?

Hayır. Yanıtlarınız ve puanınız yalnız kendi cihazınızda, tarayıcınızda hesaplanır; sunucumuza gönderilmez ve kaydedilmez.

Kaynak

PC-PTSD-5 (Primary Care PTSD Screen for DSM-5), Amerika Birleşik Devletleri Gazi İşleri Bakanlığı Ulusal TSSB Merkezi tarafından geliştirilmiştir ve kamu malıdır.

Bu sayfadaki bilgi genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa 112 Acil’i arayın.